Motor sistemleri, parçaları, çalışma prensipleri ve bakım bilgileri
Yanma sonucu ortaya çıkan ısı enerjisini mekanik enerjiye çeviren makinelere motor denir.
Motor Görseli
İçinde silindirlerin bulunduğu ve motor parçalarını üzerinde taşıyan ana parçadır.
Silindir bloğu üzerini kapatan ve yanma odalarını meydana getiren kapaktır.
Yakıtın silindirlere alınmasını ve egzozun silindirlerden atılmasını sağlar.
Hava yakıt karışımını silindirlere, yanmış gazları dışarıya taşıyan borulardır.
Motorlarda yakıt püskürten parçadır.
Pistonların bağlı olduğu, motorun çalışması sonucu elde edilen hareketin ve gücün motordan alınmasına yarayan mildir.
Silindir içersinde hareket eden ve hareketi krank miline iletmesine yardımcı olan parçadır.
Pistonun doğrusal hareketini krank miline ileten parçadır.
Hareketini triger kayışından alır. Motorda görevi emme ve egzoz supaplarının zamanında açılmalarını sağlamaktır.
Benzin-hava karışımını tutuşturan parçadır.
Motor Parçaları Görseli
Yakıtın silindirler içinde yakılmasıyla enerji üretilir. Günümüzdeki araç motorlarıdır.
Yakıtın dışarıda yakılmasıyla enerji üretilir. Buhar türbinleri vb.
Pistonun bir çevriminin dört aşamada tamamlandığı motor tipleridir. İçten yanmalı motorlar sınıfında yer alırlar.
Pistonun lineer hareketlerinde 4 yerine 2 çevrim sayısına sahip olmasıdır. Fakat bu iki çevrim sayısına, 4 zamanlı motorda oluşan 4 işlemde (emme, sıkıştırma, yanma, egzoz) meydana gelmektedir.
Yani emme ve sıkıştırma 1 çevrimde, yanma ve egsoz 1 çevrimde yapılır. İçten yanmalı motorlar sınıfında yer alırlar.
Silindirlerin krank mill üzerinde bir çizgi üzerinde sıralandığı motor tipidir. Silindirlerin yan yana dizilmesinden dolayı bu adı almıştır. Günümüzde otomobillerde kullanılan en yaygın modeldir.
Silindirlerin krank şaftı üzerinde "V" şeklinde iki sıra halinde dizildiği motor tipi. Sıralı tip motorlara göre daha yüksek bir güç/hacim oranına sahip olan bu tip motorlar nispeten yüksek performans gereken uygulamalarda kullanılırlar.
Silindirler tek bir krank milinin her iki tarafına 2 sıra halinde yerleştirilmiş ve böylece tüm pistonların hareketinin tek bir düzlemde olması sağlanmıştır.
Motorun sıcak parçalarının soğutulması için direkt olarak hava sirkülasyonunu kullanır. Hava soğutmalı motorda ısı motordan direkt olarak havaya atılır.
Motor bloğunun soğutulmasında soğutucu sıvı (su) sirkülasyonunu kullanan motor tipidir.
Motor Çeşitleri Görseli
Benzin motorlarında yanma odasına sıkıştırılmış yakıt - hava karışımını ateşlemektir.
İlk hareket için marş motoruna elektrik verir ve motor çalışmaz iken bütün alıcıların elektriğini karşılar.
Döndürme hareketli ile devreyi açıp, kapar.
Akünün 12 voltluk akımın, 15-25 bin volta yükselten devre elemanıdır.
Üzerinde platin, kondansatör (meksefe) ve tevzi makarası bulunur.
Yanma odasına sıkıştırılan yakıt - hava karışımını ateşler. Bujide tırnak aralığı ayarı yapılır.
Klasik Ateşleme Sistemi Şeması
Elektronik ateşleme sisteminde distribütör ve endüksiyon bobininde bazı yapısal değişikler vardır bu sistem de platin kullanılmamaktadır.
Motor için gerekli benzin hava karışımını silindirlere gönderir.
Motora gerekli olan yakıtı içinde bulundurur.
Depodan karbüratöre yakıtın iletimini sağlarlar.
Yakıt içerisindeki partiküllerin temizlenmesini sağlar.
Karbüratöre girecek havanın içerisindeki toz ve pislikleri temizler.
Depodaki yakıtın miktarını belirtir.
Benzin ile havayı çalışma şartlarına göre 1/15 oranında hazırlayarak silindirlere gönderir.
Karbüratörde hazırlanan yakıt-hava karışımını emme supablarına gönderir.
Egzoz subaplarından çıkan gazları egzoz borusuna gönderir. Egzoz borusu üzerinde sesi azaltan susturucu vardır.
Yakıt Sistemi Şeması
Mazotu sıkıştırma zamanı sonunda silindir içerisine püskürterek yanmayı sağlamak.
Yakıta depoluk eder, altında su boşaltma musluğu bulunur.
Depodan emdiği yakıtı düşük basınçla filireden geçirerek enjeksiyon pompasına gönderir.
Enjeksiyon pompasına giden yakıtı temizler.
Yakıtı yüksek basınçla enjektörlere gönderir.
Depodan enjeksiyon pompasına enjektörlerden ise geri dönüş sağlayan alçak basınç boruları, enjeksiyon pompasından enjektörlere dağıtım yapan yüksek basınç borularıdır.
Enjeksiyon pompasından gelen yakıtı, sıkıştırma zamanı sonunda yanma odasına sıkıştırılmış olan havanın üzerine püskürtürler.
Motorun kolay çalışması için soğuk havalarda silindirdeki havayı ısıtırlar.
Common Rail Yakıt Sistemi Şeması
Motorun çalışması için ilk hareketi verir.
Kontak anahtarı marş konumuna çevrilir. Aküden gelen enerji ile marş motoru çalışır. Marş motoru dişlisi volan dişlisine hareket vererek volanı ve volana bağlı olan krank milini döndürerek motora ilk hareket verilir.
Marş Sistemi Şeması
Kontak ateşleme durumuna getirilir, araç 2. viteste, debriyaj pedalına basılır ve araç itilerek hız kazandırıldıktan sonra ayak aniden debriyaj pedalından çekilir, motor çalışır.
Araç akümülatörünün zayıf olmasında, başka bir akü paralel bağlantı (artı kutup artıya, eksi kutup eksiye) yapılarak marş yapılır ve araç çalıştırılır. Dijital göstergeli araçlarda takviye yapılırsa, göstergeler arızalanır.
Şarj sistemi, motor çalışmaya başladığı andan itibaren aracın elektrik ihtiyacını karşılar ve aküyü şarj eder. Bir araç için gerekli elektrik enerjisini şarj sistemi sağlar.
Krank mili kasnağından vantilatör kayışı ile aldığı mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirir.
Alternatörün ürettiği elektriğin volt ve akımını ayarlar.
Devin daim pompası ve alternatörü (şarj dinamosunu) çalıştırır.
Şarj sisteminin çalışmadığını ikaz eder.
Şarj Sistemi Şeması
Hareketli parçalar arasındaki sürtünmeyi azaltıp, aşınmayı önler. Aşınmadan dolayı oluşan pislikleri temizler. Parçalardaki ısıyı alarak soğutmaya yardımcı olur.
Yağı dinlendirir, soğutur. Yağa depoluk eder.
Yağın temizlenmesini sağlar.
Basınçlı olarak yağı sisteme gönderir.
Yağın basıncını elektriksel olarak ölçer, yağ göstergesine iletir.
Sistemdeki yağın basıncını gösterir.
Yağın seviyesini gösterir.
Karterdeki yağ, yağ pompası tarafından emilir ve yağ kanallar vasıtası ile motorun çalışan parçalarına pompalanır. Krank mili, kam mili, piston ve supaplar bu sistemle yağlanır.
Yağ seviyesi kontrolü yapılmalıdır. Düz bir zeminde, motor stop edilmiş halde, yağ çubuğu çıkarılır ve temiz bir bezle silinerek tekrar yerine takılır. Yağ çubuğu tekrar çıkarılarak, bakıldığında seviyenin iki çizgi arasında olması gerekir.
Yağ yakan motorun egzoz gazı mavidir. Sekman ve silindirlerin aşınması, subap saplarının aşınması, motora fazla yağ konulması motora yağ aktarır.
Motor çalışırken yağ göstergesi basınç göstermiyor veya yağ lambası yanar ise motor hemen stop edilir.
Yanma ve çalışma sonucu meydana gelen ısıyı dengede tutmayı ve motoru soğutmayı sağlar.
Motor suyunu soğutur. Soğutma suyuna depoluk eder.
Radyatördeki suyu soğutur.
Krank kasnağından aldığı hareketle devirdaim pompası ve beraberinde vantilatörü çevirir.
Suyu basınçlı olarak radyatör ile motor bloğu arasında devreder.
Motor suyunun sıcaklığını çalışma sıcaklığında sabit tutar. Motor suyunun sıcaklığını ayarlar.
Motor suyunun sıcaklığını sürücü mahallindeki hararet göstergesine iletir.
Soğutma suyunun ısısını gösterir.
Devirdaim pompası, Termostattan aldığı sinyal ile harekete geçerek radyatördeki suyu motor bloğuna ve silindir kapağına gönderir. Su, motorun ısısını alarak tekrar radyatöre döner. Böylece soğutma işlemi yapılmış olur.
Soğutma Sistemi Şeması
Motorun ürettiği hareketi tekerleklere aktarmaktır.
Motordaki hareketi, motor dışına verir.
Motorla vites kutusu arasındaki irtibatı keserek vites değiştirme olanağı sağlayan aktarma organıdır.
Aldığı hareketi istenilen tork değerinde, şaft veya diferansiyele ileten aktarma organıdır.
Vites kutusundan aldığı dönme hareketini diferansiyele iletir.
Kendine gelen hareketi 90 derece kırıp akslar yardımıyla tekerleklere iletmek, virajlarda içteki tekerleği az, dıştakini fazla döndürerek kolay ve rahat viraj almayı temin etmektir.
Diferansiyelin hareketini tekerleklere iletirler.
Aracın, yol ile temasını, yol üzerindeki hareketini, sarsıntısız olarak sağlayan elemanlardır.
Motorun ürettiği hareket debriyaj ile isteğe bağlı olarak şanzımana aktarılır. Şanzımandaki dişliler vasıtası ile araca geri - ileri hareket istenilen güç ve hız kazandırılarak şaft'a oradan diferansiyel, aks ve tekerleklere iletilir.
Güç Aktarma Organları Şeması
Süspansiyon sistemi, sürücü ve yolcuların yol bozukluklarından etkilenmeden sarsıntısız bir yolculuk yapmalarını sağlar.
Çukur veya tümseklerden gelen salınımı ve darbeyi üzerine alır.
Yaydaki salınımı yavaşlatır. Aracın taşıyıcı sistemlerinin yorulmasını önler, konforlu sürüş sağlanmış olur.
Genellikle otobüs, kamyon gibi ağır araçlarda kullanılır, yaylanmayı sağlar.
Ön düzen sistemi, aracın dönüşünü sağlar.
Sürücünün araca yön vermesini sağlar.
Direksiyon simidinin hareketini dişli kutusuna iletir.
Direksiyonun hareketini rot ve rot başlarına ileten sistemdir.
Direksiyon kutusundan alınan hareketleri, manevra yönüne göre ön tekerleklere ileten elemanlardır.
Rot, Kamber, Kaster ayarı
Araca yön vermek için direksiyonu çevirdiğimizde hareket direksiyon mili ile direksiyon dişli kutusuna oradan rot başı ve rotlara iletilerek yön tekerleklere aktarılır.
Direksiyon Sistemi Şeması
Fren pedalına basma durumuna bağlı olarak, aracın hızını yavaşlatmak veya aracı durdurmak, duran aracı sabitlemektir.
Ayakla basılıp bırakılan, basıldığında rekorlar içindeki hidrolik yağı üzerine baskı yaparak frenleme görevini sağlayan elemandır.
Fren pedalına basıldığında hidroliği sıkıştırarak frenlemeyi sağlar.
Hidroliğin basıncını bütün tekerleklere ulaştıran elemanlardır.
Fren pabuçlarını açarak veya sıkarak frenlemeyi sağlayan elemandır.
Fren yapıldığı zaman kampanalara sürtünerek kampananın dönmesini engelleyerek yavaşlamayı sağlayan elemandır.
Akslarla birlikte dönen üzerine jant ve lastikler takılan frenleme ile yavaşlatıp durdurulan elemandır.
Sürücünün fren pedalına basması ile fren pompası devreye girerek fren hidroliğini sıkıştırır. Sıkışan hidrolik fren pistonunu hareket ettirir ve balatalar devreye girerek tekerleklerin dönüşünü engeller. Böylece araç yavaşlayıp durur.
Gündüz olduğu gibi gece de rahat sürüş imkanı sağlayan, sürücünün diğer araçlarla emniyetli seyrini sağlamak için far, sinyal, korna ve çeşitli lambalardan oluşan parçaları çalıştıran ve onların sigorta sistemi ile emniyetini sağlayan komple sistemdir.
Elektrik enerjisini kimyasal enerji olarak depolar, tekrar elektrik enerjisi olarak geri verir.
Bir aracın elektrik sisteminin kontrol edilebilmesine imkan tanıyan eleman.
Araçta, alıcıları ve tesisatı kısa devreden doğacak tehlikeye karşı korur. Elektrik devresini yüksek akıma karşı korur.
Motorlu taşıtlarda, bisikletlerde sesle işaret vermek için kullanılan, içinden hava geçirilerek ya da elektrik akımıyla çalınan sistem.
Frene basıldığında fren lambasını yakmak, geri vitese takıldığında geri vites lambasını yakmak ile görevli elektrik anahtarıdır.
Araç içini ve yolu aydınlatmada kullanılan araç.
Elektrik akımını iletmekte kullanılan, üzeri yalıtkan bir maddeyle kaplanmış metal tel.
Geceleyin şehir içi yollarda, diğer araçları takip ederken veya onlarla karşılaşılması halinde, gündüz ise tünellere girerken kullanılır. Aydınlatma mesafesi 25 m'dir.
Geceleyin şehirlerarası yollarda ve karanlık tünellerde kullanılır. Aydınlatma mesafesi 100 m'dir.
Sadece sisli-karlı ve yağmurlu havalarda yakını gösteren ışıklarla beraber kullanılır.
Geceleyin araç sollarken, görüşün yetersiz olduğu tepe üstü-viraj veya kavşaklara yaklaşırken, ikaz amaçlı kullanılır.
Ariza ve kaza gibi durumlarda kullanılır. Arka park işi önlerle aynı anda yanar.
Işıkların yakılmasıyla beraber kendiliğinden yanar. Normal hava şartlarında plakayı 20 m. mesafeden okutabilecek şekilde aydınlatmalıdır.
Sağa veya sola dönüşlerde, öndeki aracı sollarken, şerit değiştirirken kullanılır.
Acil durumlarda kullanılır.
Frene basıldığında kendiliğinden yanar.
Araç geri vitese takıldığında kendiliğinden yanar.
Güvenli bir sürüş için bilgi ve arıza uyarıları verir.
Yağ lambası yandığında araç acilen durdurulmalı motor stop edilmeli ve aracın yağ seviyesi kontrol edilmelidir.
Hararet uyarı lambası yandığında araç hemen uygun yere park edilerek araç stop ettirilir.
Şarj lambası yandığında alternatörünüzün devre dışı olduğunu ve sürüş esnasında tüm akımın akü tarafından karşılandığını ifade eder.
Bu lamba yandığında araç fren hidroliği veya fren balataları kontrol edilmelidir.
El freninin çekili durumda olduğunu ifade eder.
Yakıt Uyarı lambası yakıtın azalması sonucu yanar.
Kaza olma olasılığını düşürmek ve sürücünün kazadan kaçınma yeteneğini artırmak amacıyla araçta bulunan donanımlardır.
Sürücülere, tekerlekler kilitlenmeden fren yapma olanağı sağlar. Ani frenler veya ıslak zeminlerde devreye giren ABS, kullanılan aracın manevra ve kontrol yeteneğini artırarak, sürücüye yardımcı olur.
Araçların patinaja düşmeleri önler, patinaja geçildiğinde çekiş olan tekerleklere giden gücü kontrol eder ve tutunmayı sağlar.
Sensörler sayesinde otomobilin seyir halinde çizgisini korumasına yardımcı olur. Böylece, araç savrulmadan seyrini sürdürür.
"Yokuş kalkış desteği" olarak Türkçeye çevrilen teknik, rampada duran aracın stop ettirilmeden kalkışına yardımcı olur.
Kaza anında sürücü ve yolcuların güvenliğini sağlayan donanımlardır.
Ulaşım araçlarında yolcuların güvenliklerini sağlamak üzere otomotiv üretici firmaları tarafından hazırlanmış ve insanların ulaşım esnasında can güvenliklerinin sağlanması amacıyla kullanılan düzenek.
Bir kaza anında boyun yaralanmaları riskini düşürmek için tasarlanmışlardır.
Airbag 'hava yastığı'. Emniyet kemeriyle birlikte kullanılmaları halinde maksimum koruma sağlayan hava yastıkları, çarpışma sırasında, çok kısa bir süre içinde otomatik olarak devreye girer.
Sürüş sırasındaki ani frenler ve olası kaza durumlarında bebeklerin ve çocukların güvenliğini sağlamak için tasarlanmış ve kullanılması zorunlu koltuklardır.
Aracın ağırlığını üzerinde taşır, aracın yol ile temasını sağlar, hem ıslak hem de kuru zeminde aracı durdurmada görev yapar.
Lastiği üzerinde taşır, tekerleği kampanaya bağlar.
Dış yüzeyi yüksek kaliteli kauçuktan yapılmıştır. Üzerinde diş veya tırnak denilen girinti ve çıkıntılar bulunur. Lastik çeşitleri iç lastikli (şamrelli) ve iç lastiksiz (dubleks) olmak üzere iki türlüdür.
Koltuğun pedallara olan mesafesi, sırt bölümünün direksiyona olan mesafesi olmak üzere 2 konumla koltuğumuzu düzeltiriz.
Kemer ile savaşmadan sağ elimizle kısa sürede takmak yeterlidir.
İç ve dış dikiz aynaları doğru şekilde ayarlanmalıdır.
Viteslerimizi doğru km'lerde kullanmaya devrinde araç kullanmak diyoruz. Vitesler kalkış vitesi ve hareket vitesleri olmak üzere ikiye ayrılırlar. Kalkış vitesleri (1 ve Geri) aracımızın en kuvvetli vitesleridir.
Her vites değiştirilirken ve tam duruşlarda kullanılır. Bunun dışında kullanılmaz.
Ayak freni bütün tekerleklerin aynı anda frenlemesini sağlar.
Gaza kesinlikle birden bire ani basmayın, azar azar basın.