Yasal Sorumluluklar ve Sigorta
Ders Hakkında
Bu ders, SRC belgesi sahibi profesyonel sürücülerin yasal sorumlulukları, sigorta poliçeleri, zorunlu sigortalar, tazminat süreçleri ve sigortanın temel prensipleri hakkında kapsamlı bilgi sağlamayı amaçlamaktadır. Mesleki faaliyetler sırasında karşılaşılabilecek yasal durumlar ve sigorta kapsamları detaylı şekilde ele alınmaktadır.
Ders Bölümleri
1 Sigorta Poliçesi Nedir? Ne İşe Yarar?
Sigorta poliçesi: Sigorta şirketi ile sigortalı arasında, yasal olarak karşılanması gereken talepleri belirleyen bir sözleşmedir (genellikle standart bir biçim sözleşmesidir).
Temel Özellikleri
- Sigorta şirketi ile sigortalı arasında yapılan anlaşmanın yazılı belgesidir
- Entegre bir sözleşmedir (tüm formları içerir)
- Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde düzenlenir
- Kolay ve anlaşılır bir dilde yazılmış olmalıdır
- İki tarafın da hak ve sorumluluklarını belirtmelidir
Poliçede Bulunması Gerekenler
- Poligenin düzenlendiği tarih
- Başlangıç ve bitiş tarihleri
- Sigorta şirketi ve sigortalının isim/adresi
- Prim tutarı ve ödeme koşulları
- Sigorta bedeli
- Sigortalama işleminin konusu
- Verilen güvenceler
Önemli Hususlar
Sigorta şirketi, poliçeyi imzaladıktan sonra 24 saat içinde (mazeretli durumlarda 15 gün) sigorta yaptırana vermek zorundadır. Geç teslim edilmesi durumunda, poliçenin geç verilmesinden doğan tüm hasarları karşılamak zorundadır.
2 Sigortanın Temel Prensipleri
Mutlak İyi Niyet
Tarafların, sözleşmeyi kabul edip-etmemesinde etkili olabilecek tüm bilgileri, talep edilmemiş olsa bile vermesi gerekmektedir. Sigorta sözleşmeleri güven üzerine kurulmuştur.
Sigortalanabilir Menfaat
Sigorta sözleşmesinin konusu, poliçe sahibinin para ile ölçülebilir menfaatidir (bina, gemi, sorumluluk vb. değil).
Rizikonun Varlığı
Sigortanın yapılabilmesi için bir riskin varlığı olması gerekir. Riskin gerçekleşme ihtimali olduğu gibi gerçekleşmeme ihtimali de olmalıdır.
Yakın Sebep
Prim hangi teminatın karşılığı olarak alınmış ise tazminatın da o rizikonun gerçekleşmesi halinde ödeneceğini ifade eder.
Tazminat
Rizikonun gerçekleşmesi ve hasarın oluşması nedeniyle doğan zararı gidermek için sigortacı tarafından sigortalıya ödenen miktardır.
Rücu (Halefiyet)
Sigortacının, tazminat ödendikten sonra sigortalı yerine geçerek meydana gelen zarardan dolayı sebebiyet verene karşı dava açabilmesidir.
Hasara Katılım Prensibi
Müşterek ve kısmi sigortalarda uygulanır. Birden fazla sigortacıdan tazminat alınmasını önleyerek tazminat prensibinin zedelenmesine engel olur. Aynı hasardan dolayı sorumlu olan diğer sigortacıları hasarı paylaşmaya davet etme hakkıdır.
3 Zorunlu Sigortalar
Zorunlu sigortalar: Hem sigorta sahibini güvence altına alan, hem üçüncü kişileri risklere karşı koruyan, hem de kamu güvenliğini sağlayan sigorta çeşitleridir. Kamu kurumları tarafından denetlenir ve yaptırılmaması durumunda cezai yaptırımlar uygulanır.
Temel Zorunlu Sigortalar
- Zorunlu Trafik Sigortası (Karayolları motorlu araçlar zorunlu mali sorumluluk sigortası)
- Zorunlu Deprem Sigortası (DASK)
- Seyahat Sağlık Sigortası
- Yeşil Kart Sigortası (Uluslararası Motorlu Taşıt Sigortası)
- Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası
- Tehlikeli Maddeler Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası
Taşımacılığa Özel Zorunlu Sigortalar
- Zorunlu Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortası (4925 sayılı Kanun)
- Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası
- CMR Sigortası (Uluslararası karayolu taşımacılığı)
- Yurtiçi Taşıyıcının Mali Mesuliyeti Sigortaları
- Deniz araçları zorunlu mali sorumluluk sigortası
Yasal Zorunluluk
"Zorunlu Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortası" ve "Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası" yaptırmayan yetki belgesi sahipleri yolcu taşımacılığı yapamaz ve taşıtlarının trafiğe çıkışına izin verilmez.
4 Trafik Sigortası ve Kasko Sigortası
Trafik Sigortası
- Zorunludur (2918 Sayılı Karayolları Kanunu)
- Bir sorumluluk sigortasıdır
- Üçüncü şahıslara verilen maddi ve bedeni zararları karşılar
- Kendi aracınıza veya kendinize verdiğiniz zararları karşılamaz
- Manevi tazminat taleplerini karşılamaz
- Polis kontrollerinde bulunması gereken belgelerdendir
Kasko Sigortası
- Zorunlu değildir (isteğe bağlı)
- Aracın kaza, yangın, çalınma gibi durumlarda oluşan zararlarını karşılar
- Poliçe sahibinin kendi aracının hasarını da karşılar
- Trafik sigortasının aksine, kendi aracınızla ilgili hasarları kapsar
- Trafik sigortasının yerine geçmez
Temel Farklar
Trafik Sigortası: Zorunlu, üçüncü şahısların zararlarını karşılar, kendi aracınızın hasarını karşılamaz.
Kasko Sigortası: İsteğe bağlı, kendi aracınızın hasarlarını karşılar, üçüncü şahısların zararlarını karşılamaz.
Trafik Sigortası Kapsamı Dışında Kalan Hasarlar
- Aracın seyir halinde olmadığı durumlar
- Manevi tazminat talepleri
- Sigortalı olan aracın sahibinin kusurlu olduğu durumlar
- Terör eylemleri amacıyla kullanılan araçların hasarları
- Hız yarışları veya yarış güzergahında antrenman yapan araçların karıştığı kazalar
- Kazaya karışan araca bağlı gelir veya kar kaybı
5 CMR Sigortası ve Nakliyat Sigortaları
CMR Sigortası: Uluslararası karayolu taşımacılığı yapan nakliyat firmalarının, taşımayı taahhüt ettikleri mallara gelebilecek zararlar nedeniyle oluşacak hukuki sorumluluklarını CMR Konvansiyonu hükümleri gereğince teminat altına alan bir sorumluluk sigortasıdır.
CMR Konvansiyonu
- 19 Mayıs 1956'da Cenevre'de imzalanmıştır
- Ülkemiz 7 Aralık 1993'te katılmıştır
- 42 ülke tarafından uygulanmaktadır
- Uluslararası posta anlaşmalarına göre yapılan taşımalarda uygulanmaz
- Ev eşyası ve cenaze nakillerinde uygulanmaz
- Taşımacının tazminatı kilogram başına 8.33 SDR ile sınırlıdır
Nakliyat Sigortası Türleri
- Emtia Nakliyat Sigortası: Taşınan malların hasar ve kayıplarını teminat altına alır
- CMR Sigortası: Uluslararası karayolu taşımacılığı sorumluluk sigortası
- Yurtiçi Taşıyıcının Mali Mesuliyeti Sigortası: Türkiye sınırları içinde taşımacılık yapan firmaların sorumluluklarını teminat altına alır
- Taşıyıcı Sorumluluk Sigortaları: Taşıyıcının hukuki sorumluluklarını teminat altına alır
Önemli Not
CMR Sigortasında, malların teslimi sırasında herhangi bir hasar olmasa dahi teslimden sonra meydana gelecek hasarlardan taşıyıcı sorumlu tutulur. Taşıyıcının sorumluluğu sigortacı firma tarafından üstlenilir.
6 Ziya ve Hasar Kavramları
Ziya: Bir maldan ekonomik olarak yararlanma imkanının ortadan kalkması durumunu ifade eder. Kaybolma, yitme, kayıp, yok olma anlamına gelir.
Hasar: Bir malın ekonomik kıymetini azaltan ancak ortadan kaldırmayan zararların tümüdür.
Ziya Karinesi
TTK Madde 874:
- Yurtiçi taşımalarda: 20 gün
- Sınır ötesi taşımalarda: 30 gün
- Eşya, taşıma süresini izleyen bu süreler içinde teslim edilmezse, hak sahibi ona zayi olmuş gözüyle bakabilir
CMR'ye Göre Ziya Süreleri
- Taşıma süresi sözleşmede kararlaştırılmış ise: Bu sürenin bitiminden itibaren 30 gün
- Taşıma süresi belirtilmemişse: Yükün taşıyıcıya tesliminden itibaren 60 gün
- Bu süreler geçtikten sonra malın zayi olduğu kabul edilir
- Ziya karinesi kullanılabilir hale gelir
Zararın Miktarının Belirlenmesi
Taraflar arasında "Teslimde Özel Menfaat Şartı" kararlaştırılmamış ise, zarar, yükü teşkil eden eşyanın yüklenmek üzere teslim olunduğu yer ve zamanda ki ekonomik değerinin esas alınmasıyla ve zararın türüne göre tespit edilmektedir.
7 Rücu ve Zamanaşımı
6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu Madde 72: Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar.
Zamanaşımı Süreleri
- Tazminat istemi: Zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenme tarihinden itibaren 2 yıl
- Her halde: Fiilin işlendiği tarihten itibaren 10 yıl
- Rücu istemi: Tazminatın tamamının ödendiği ve birlikte sorumlu kişinin öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl
- Her halde: Tazminatın tamamının ödendiği tarihten itibaren 10 yıl
Motorlu Araç Kazalarında
- Zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl
- Kaza gününden itibaren 10 yıl
- Tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları: Kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri günden başlayarak 2 yıl
- Zamanaşımı tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse, sigortacıya karşı da kesilmiş olur
Önemli Not
Tazminatın ödenmesi kendisinden istenilen kişi, durumu birlikte sorumlu olduğu kişilere bildirmek zorundadır. Aksi takdirde zamanaşımı, bu bildirimin dürüstlük kurallarına göre yapılabileceği tarihte işlemeye başlar.
8 Taşımacı ve Sürücülerin Yasal Sorumlulukları
Karayolu Taşıma Yönetmeliği Madde 22: Yetki belgesi sahipleri (taşımacılar) yolcu ve eşyanın güvenlik içinde taşınmasından sorumludur. Eşya ve kargo taşımacılığı alanında yetki belgesi sahibi olanlar, eşya ve kargoları teslim aldıkları andan teslim edinceye kadar, eşyanın tamamı veya kısmen kaybından, hasarından, korunması ve taşınmasından sorumludurlar.
Taşımacının Sorumlulukları
- Yolcu ve eşya taşımaları kanunlara uygun yapılır
- Yolcu taşımaları biletsiz, eşya taşımaları taşıma senetsiz yapılamaz
- Kendi acentesinin faaliyetlerinden müteselsilen sorumludur
- Yolcu ve eşyanın güvenlik içinde taşınmasından sorumludur
- Çevre ve insan sağlığını koruma mevzuatına uymak zorundadır
- Şehirlerarası ve uluslararası taşımacılık yapanların internet sitesi kurması zorunludur
Taşımacının Yükümlülükleri
- Yolcuların sağlıklı, rahat ve güvenli yolculuk yapmasını sağlayacak tedbirleri almak
- İlgili mevzuata uygun taşıtı, nitelikli sürücü ve personel ile sefere göndermek
- Sürücü belgelerinin yanlarında bulunup bulunmadığını kontrol etmek
- Teknik şartlara uymayan taşıtların trafiğe çıkmasına engel olmak
- Yönetmelikte istenilen sigortaları bulunmayan taşıtları trafiğe çıkaramamak
- Sürücülerin ceza puanlarını öğrenmek ve 50+ puanlı sürücüleri eğitmek
Karayolları Trafik Kanunu
Madde 85: Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar.
Madde 88: Bir motorlu aracın karıştığı bir kazada, bir üçüncü kişinin uğradığı zarardan dolayı, birden fazla kişi tazminatla yükümlü bulunuyorsa, bunlar müteselsil olarak sorumlu tutulur.
Önemli Hatırlatmalar
Sigorta Genel:
- Sigorta poliçesi yazılı bir sözleşmedir ve tüm hakları belirtmelidir
- Sigorta şirketi poliçeyi 24 saat içinde teslim etmek zorundadır
- Mutlak iyi niyet prensibi sigorta sözleşmelerinin temelidir
- Sigortalanabilir menfaat para ile ölçülebilir olmalıdır
- Tazminat prensibi zarar göreni zarardan önceki durumuna getirmeyi amaçlar
Zorunlu Sigortalar ve Sorumluluklar:
- Trafik sigortası zorunlu, kasko isteğe bağlıdır
- CMR Sigortası uluslararası taşımacılık için önemlidir
- Ziya ve hasar kavramları taşımacılıkta önemli hukuki kavramlardır
- Tazminat talepleri için zamanaşımı sürelerine dikkat edilmelidir
- Taşımacı ve sürücüler müteselsilen sorumludur
Sınavda Çıkabilecek Sorular
- Sigorta poliçesi nedir ve neleri içermelidir?
- Sigortanın temel prensipleri nelerdir?
- Trafik sigortası ile kasko sigortası arasındaki farklar nelerdir?
- Zorunlu sigortalar nelerdir ve neden önemlidir?
- CMR Sigortası nedir ve hangi durumlarda uygulanır?
- Ziya ve hasar kavramlarını açıklayınız
- Tazminat taleplerinde zamanaşımı süreleri nedir?
- Taşımacının yasal sorumlulukları nelerdir?
- Rücu (halefiyet) prensibi nedir?
- Yeşil Kart Sigortası nedir ve ne işe yarar?