İş Organizasyonu
Ders Hakkında
Bu ders, SRC belgesi sahibi profesyonel sürücülerin (ve yolcu taşımacılığında hosteslerin) iş öncesi hazırlığını, güzergah planlamasını, belge ve eşya kontrolünü etkin şekilde yönetmelerini amaçlamaktadır. Dört belge için de ortak bir derstir: SRC-1/SRC-2 (yolcu) ve SRC-3/SRC-4 (eşya-kargo) adayları aynı çerçeveyi izler; fark yalnızca taşınan şeydir (yolcu veya yük).
Resmî program başlıkları: a) İş Öncesi Hazırlık · b) Güzergâh Planlama · c) Belge ve Eşya Kontrolü
Ders Bölümleri
1 İş Öncesi Hazırlık ve Araç Kontrolü
Araç Hazırlık Süreci
Hostes Görev Başlangıcı: Görev talimatı alan hostes, araç personeli ile tanıştıktan sonra görev yapacağı aracın temizlik ve teknik donanımını araç personelinden biri ile kontrol ederek aracı kullanıma hazır hale getirir.
Personel Tanışması
- Görev talimatı alınır
- Araç personeli ile tanışılır
- Ekip uyumu sağlanır
- Görev dağılımı yapılır
Araç Kontrolü
- Temizlik kontrolü yapılır
- Teknik donanım kontrol edilir
- Eksikler tespit edilir
- Araç kullanıma hazır hale getirilir
Sürücünün İş Öncesi Hazırlığı (Yolcu ve Eşya-Kargo)
Sürücü Kendisi İçin
- Görev emrini (nereye, ne zaman, ne taşınacak) işe başlamadan önce öğren
- Dinlenmiş ve sağlıklı olarak göreve başla; yorgunsan, ilaç veya alkol etkisindeysen araç kullanma
- SRC belgesi, ehliyet, kimlik ve sürücü kartı (takograf) yanında olsun
- Hava ve yol durumunu önceden öğren
Araç İçin
- Lastik, fren, ışık, silecek, ayna ve yağ-su seviyesini gözle kontrol et
- Yangın tüpü, ilk yardım çantası ve reflektör (üçgen) yerinde ve kullanılabilir olsun
- Yakıtın yeterli olduğuna ve takografın çalıştığına bak
- Arıza veya eksik varsa yola çıkmadan yetkiliye bildir
Ayrıntılı araç kontrolü (lastik, mekanik ve elektronik) için Aracın Yolculuk Öncesi Sürüş Hazırlığı dersine bak.
Işık Kullanımı ve Güvenlik
Işık Kullanım Kuralları
- Işıkların geceleri ve sis, kar, şiddetli yağmur, yeterince aydınlatılmamış tünel gibi görüşün yetersiz olduğu yer ve zamanlarda yakılması zorunludur (Karayolları Trafik Yönetmeliği md. 126)
- Gündüzleri görüşü azaltan sisli ve yağışlı havada yakını gösteren ışıklar (kısa hüzmeli farlar) kullanılır (md. 127)
- Seyir sırasında kuyruk ışıkları (arka park lambaları), uzağı veya yakını gösteren ışıklarla birlikte yakılmalıdır
- İş öncesi ve iş güvenliği kurallarına harfiyen uyulmalıdır
- Yolculuğun sağlıklı geçmesi için tüm güvenlik önlemleri alınmalıdır
2 Araç Temizliği ve Hijyen Standartları
Temizlik ve Prestij
Önemli Not: Temizlik ve düzen, otobüs firmasının prestijini doğrudan etkiler. Yolcuların ilgili firmayı tercih etmelerini sağlayan en önemli faktörlerden biridir.
Cam Temizliği
Yolcuların dışarıyı iyi izlemeleri için camlar tertemiz olmalı
Koltuk Temizliği
Kirli, kırıntılı koltuklar yolcuyu memnun etmez
Hava Kalitesi
Aynı havayı teneffüs eden yolcular sağlık açısından risk altında
Detaylı Temizlik Kontrol Listesi
| Kontrol Noktası | Standart | Sorumlu |
|---|---|---|
| Koltuk Cepleri | Kusmuk/çöp torbası yerleştirilmeli | Hostes |
| Döşemeler | Rengi solmamış, sökük/yırtık olmayacak | Hostes |
| Görünmeyen Yerler | Kıyı köşe bölgeler temiz olmalı | Hostes |
| Servis Malzemeleri | Eksiksiz ve temiz olmalı | Hostes |
| Bagaj Düzeni | Eksik/gereksiz malzeme kaldırılmalı | Hostes |
Hostesin Kritik Görevleri
- Servis malzemelerini kontrol etmek - En önemli görev
- Eksik veya gereksiz malzemeleri bagaja indirmek
- Temizlik sorunlarını kaptana rapor etmek
- Görünmeyen yerlerin temizliğini sağlamak
- Yolcu sağlığını gözetmek
3 Güzergah Planlaması ve Navigasyon
Güzergah Planlama Süreci
Güzergah Planlaması: Sipariş, araç, iklim, iş gücü, kapasite, hız, maliyet, zaman vb. bilgilere göre başlangıç ve bitiş noktaları arasında güzergahların belirlenmesi sürecidir.
Navigasyon Kullanımı
- Seçilen iki şehir arasındaki en uygun güzergahı belirler
- Güzergaha ilişkin harita oluşturur
- Toplam mesafeyi kilometre olarak gösterir
- Yolculuk süresini hesaplar
- Cep telefonu, bilgisayar gibi cihazlarla kullanılabilir
Geleneksel Yöntem
- Harita üzerinden planlama
- Tecrübeye dayalı güzergah seçimi
- "En iyi yol bildiğin yoldur" prensibi
- Yerel bilgi ve tecrübe önemlidir
Sürücü İçin Güzergah Planı (Kontrol Listesi)
- Mesafe ve süre: Varış saatini yasal sürüş ve dinlenme sürelerine göre hesapla; molaları plana ekle
- Yol ve hava durumu: Yol çalışması, kapalı yol, kar-buz, sis ve yoğunluk bilgisine bak
- Araca uygunluk: Köprü, tünel ve altgeçitlerde yükseklik, genişlik ve ağırlık sınırlarını göz önünde bulundur
- Mola ve dinlenme yerleri: Yakıt, yemek ve güvenli park yerlerini önceden belirle
- Maliyet: Yakıt, otoyol ve köprü geçiş ücretleri ile toplam mesafeyi karşılaştır; en kısa yol her zaman en ekonomik yol değildir
- Teslim/alım noktaları: Yolcu veya yük alım-teslim adresini ve saatini doğrula
- Yedek plan: Kapalı yol veya arıza için alternatif güzergâh belirle, merkezle iletişimini sürdür
Hostesin Güzergah Hazırlığı (Yolcu Taşımacılığı)
Hostesin Yapması Gerekenler
- Görev talimatını aldıktan sonra güzergah hakkında bilgi edin
- İlk kez gidiliyorsa yol haritası temin et
- Ara durakları, mola yerlerini not al
- Yolcu alım/indirme noktalarını öğren
- Gidiş ve dönüş güzergahını tespit et
- Yolculuk saatine göre ikram hazırlığı yap
İkram Planlaması
- Yolculuk saatine göre hazırlık yapılır
- Sabah kahvaltısı servisi planlanır
- İkram malzemeleri hazırlanır
- Molasız yolculukta ikram zamanı ayarlanır
Güzergah Değişikliği
- Olağanüstü durumlarda güzergah değişebilir
- Hastane açılışı, yol çalışması gibi nedenler
- Yeni güzergah haritası hazırlanmalı
- Yolcular bilgilendirilmeli
4 Belge ve Eşya Kontrolü
Yasal Belgeler
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği uyarınca her taşıt, yetki belgesine kayıtlı olmalı ve taşıt kartının aslı veya e-Devlet üzerinden oluşturulan hâli taşıtta bulunmalıdır (Karayolu Taşıma Yönetmeliği md. 29). Taşıt kartı, aracın yalnızca bir yetki belgesine kayıtlı olduğunu gösterir.
Taşımacı, taşıt kartı veya kanunda öngörülen sorumluluk sigortası olmayan taşıtın trafiğe çıkmasına izin veremez. Sürücü olarak yola çıkmadan önce bu belgelerin araçta ve geçerli olduğunu kontrol et.
Yolcu Taşımacılığında Belgeler (SRC-1, SRC-2)
- Yolcu bileti: Yolcular seyahat süresince biletlerini yanlarında bulundurmak zorundadır.
- Tarifesiz taşımada: taşıma sözleşmesi yapılması ve her seferde taşınan yolcuların bilgilerini içeren yolcu listesinin bulunması zorunludur (Karayolu Taşıma Yönetmeliği md. 37).
- e-bilet düzenleyen firmalar: e-yolcu listesini düzenler ve taşıtta bulundurur.
- Oturma yeri: Yolcular için ayrılmış oturma yerlerinin dışında yolcu taşınamaz.
Uluslararası Yolcu Taşımacılığı Belgeleri (SRC-1)
| Belge Türü | Açıklama | Taşıma Türü |
|---|---|---|
| Taşıma İzin Belgesi | Taşıma yapılan ülkeden alınan izin | Uluslararası |
| Transit İzin Belgesi | Transit geçilen ülkeden alınan izin | Uluslararası |
| Onaylı Zaman Tarifesi | Resmi olarak onaylanmış sefer saatleri | Tarifeli |
| Yolcu Listesi | Yolcuların kimlik bilgileri | Tümü |
| Düzenli Taşıma Bileti | Yolcularda bulunması gereken bilet | Tarifeli |
Tarifeli Taşımalar
- Taşıma yapılan ülke izin belgesi
- Transit geçilen ülke izin belgesi
- Onaylı zaman tarifesi
- Yolcuların listesi
- Düzenli taşıma bileti (yolcularda)
Tarifesiz (Turistik) Taşımalar
- Interbus belgesi
- Onaylı yolcu listesi (ad, soyad, pasaport no)
- Mekik taşımalarda interbus belgesi
- Yolcu listesi (ad, soyad, pasaport no)
- Ülke makamlarınca onaylanan seyahat programı
Mekik Taşımalar Özel Durumu
Mekik şeklinde taşımalarda ilk dönüş seferi ile son gidiş seferi boş olarak yapılır. Bu durum özel izin ve planlama gerektirir.
Eşya-Kargo Taşımacılığında Belge ve Yük Kontrolü (SRC-3, SRC-4)
| Belge | Ne İşe Yarar | Kapsam |
|---|---|---|
| Yetki belgesi ve taşıt kartı | Taşımacının ve aracın yasal olarak taşıma yapabildiğini gösterir | Tüm eşya taşımaları |
| Sorumluluk sigortası | Taşımacılık faaliyetinden doğan zararlara karşı zorunlu sigorta | Tüm eşya taşımaları |
| Sevk irsaliyesi | Malın alıcıya teslimi için düzenlenen belge; iki nüshası taşıtta bulunur | Yurt içi eşya taşımaları |
| Taşıma irsaliyesi | Malın cinsi, miktarı, kimden alındığı, kime gönderildiği, ücret, sürücü ve plaka bilgilerini içerir; bir nüshası taşıtta bulunur | Yurt içi eşya ve kargo taşımaları |
| Taşıma senedi | Gönderen ile yetki belgesi sahibi arasındaki taşıma sözleşmesini gösterir; bir nüshası taşıtta bulunur | Yurt içi eşya ve kargo taşımaları |
| CMR (uluslararası taşıma senedi) | Karayolu ile uluslararası eşya taşımasında sözleşme ve teslim belgesi | Uluslararası (SRC-3) |
| Taşıma izin belgesi | Taşıma yapılan veya geçilen ülkenin izni | Uluslararası (SRC-3) |
Bilmen Gereken İstisnalar (Karayolu Taşıma Yönetmeliği md. 39)
- Belgelere elektronik olarak erişilebiliyorsa bunların kâğıt nüshasını taşıtta bulundurma zorunluluğu aranmaz.
- Uluslararası eşya taşımalarında uluslararası geçerliliği olan belgeler ve gümrük idarelerince verilen/onaylanan resmî belgeler kullanılır; taşıma senedi düzenlenmesi ve sevk irsaliyesi bulundurma şartı aranmaz.
TIR Karnesi, gümrük belgeleri ve beyanname işlemleri Gümrük, TIR ve Kaçakçılık Mevzuatı dersinde ayrıca işlenir. Tehlikeli madde taşınıyorsa ADR kapsamındaki eğitim ve belgeler ayrıca gerekir.
Yükü Teslim Alırken
- Eşyanın cins, miktar ve ambalajını belgeyle karşılaştır
- Ambalaj hasarı veya eksik varsa teslim alırken belgeye yaz ve gönderene bildir
- Yükü aracın taşıma kapasitesine ve dingil yük sınırlarına uygun yükle; aşırı yük taşıma
- Yükü kaymayacak, devrilmeyecek ve düşmeyecek şekilde sabitle (bağlama, kilitleme, ağırlık dağılımı)
Yükü Teslim Ederken
- Yükün doğru kişiye ve doğru adreste teslim edildiğinden emin ol
- Hasar veya eksik varsa teslim anında alıcıyla birlikte tutanakla tespit et
- İmzalı teslim belgesini al ve sakla
- Teslim sonrası aracın yük alanını kontrol et, boşalt ve temizle
Önemli Hatırlatmalar
Sürücü ve Hostes Sorumlulukları:
- Görev emrini ve güzergâhı işe başlamadan öğrenmek
- Araç, belge ve yük/yolcu kontrolünü yola çıkmadan yapmak
- Araç temizliğini kontrol etmek
- Servis malzemelerini hazırlamak
- Güzergah bilgisini öğrenmek
- Yolcuları bilgilendirmek
- Belgelerin tamam olduğunu kontrol etmek
Güvenlik Kuralları:
- Işık kullanımına dikkat etmek
- İş güvenliği kurallarına uymak
- Sağlık ve hijyen standartlarını korumak
- Acil durum prosedürlerini bilmek
- Ekip iletişimini güçlü tutmak
Sınavda Çıkabilecek Sorular
- Sürücü ve hostesin iş öncesi yapması gereken hazırlıklar nelerdir?
- Araç temizliğinin firma prestijine etkisi nedir?
- Güzergah planlamasında dikkat edilmesi gereken faktörler nelerdir?
- Uluslararası taşımacılıkta gerekli belgeler nelerdir?
- Işık kullanımı ile ilgili kurallar nelerdir?
- Tarifeli ve tarifesiz taşımalar arasındaki farklar nelerdir?
- Hostesin servis malzemeleri konusundaki sorumlulukları nelerdir?
- Mekik taşımaların özellikleri nelerdir?
- Yolcu sağlığı açısından araç temizliğinin önemi nedir?
- Taşıt kartı neyi gösterir ve nerede bulunmalıdır?
- Taşıt kartı veya sorumluluk sigortası olmayan taşıt için taşımacının yükümlülüğü nedir?
- Eşya teslim alırken hasar veya eksik görürsen ne yaparsın?
- Güzergâh planlarken hangi sürelere dikkat edilir?