Eşya Mevzuatı
Ders Hakkında
Bu ders, SRC-3 ve SRC-4 belgesi sahibi profesyonel sürücülerin eşya taşımacılığında uymaları gereken yasal mevzuatı; 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nu, Karayolu Taşıma Yönetmeliği'ni (yetki belgeleri, taşıma senedi, irsaliye, sorumluluk), Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yönetmeliği'ni ve yaptırımları resmî mevzuat metinlerine göre öğretmeyi amaçlamaktadır.
Ders Bölümleri
1 4925 Sayılı Karayolu Taşıma Kanunu (Eşya Taşımacılığı)
Kanunun konusu: Kamuya açık karayolunda motorlu taşıtlarla yapılan yolcu ve eşya taşımacılığını, acentelik, taşıma işleri komisyonculuğu, nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliğini düzenler. Kanunda hüküm bulunmayan hallerde Türk Ticaret Kanunu uygulanır (md. 36).
| Madde | Hüküm |
|---|---|
| Madde 4 | Taşımalar; ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda, serbest rekabet ortamında yapılır. |
| Madde 5 | Taşımacılık, acentelik, taşıma işleri komisyonculuğu, nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği için Bakanlıktan yetki belgesi alınması zorunludur. Bunun için mesleki saygınlık, mali yeterlilik ve mesleki yeterlilik aranır. Ticari araç şoförleri sürücü mesleki yeterlilik belgesi (SRC) almak zorundadır. Her taşıt için taşıt kartı verilir. Tehlikeli yük taşıyan taşıtlar ve bağlı oldukları taşımacılar, yetki belgesinden ayrı olarak ilgili mercilerden ayrıca izin almak zorundadır. |
| Madde 6 | Eşya taşımaları taşıma senetsiz yapılamaz. Taşımacı, eşyanın güvenlik içinde taşınmasından ve acentesinin işlemlerinden sorumludur; çevre ve insan sağlığını koruma mevzuatına uymak zorundadır. |
| Madde 7 | Taşımacı; mevzuata uygun taşıt ve nitelikli şoför göndermek, taşıt kartı ve zorunlu sorumluluk sigortası olmayan taşıtı trafiğe çıkarmamak zorundadır. Şoförlerin ceza puanı durumunu altı aylık süreyle yılda en az iki kez Emniyet Genel Müdürlüğünden öğrenir ve gerekli eğitim/iç denetim tedbirlerini alır. |
| Madde 8 | Gönderen, eşyanın varış noktası, cinsi, miktarı ve nitelikleri ile diğer önemli bilgileri tam ve doğru bildirmek zorundadır. Yanlış ve eksik bildirimden doğan her türlü sorumluluk gönderene aittir. Taşımacı, ihbar veya şüphe halinde eşyayı yetkililerin huzurunda kontrol ettirebilir. |
| Madde 9 | Acente ve komisyoncular, işlemlerinden taşımacıyla müştereken ve müteselsilen sorumludur. Nakliyat ambarı ve kargo işletmecileri eşyayı teslim aldığı andan teslim edinceye kadar kayıp, hasar, koruma, güvenlik ve düzenlilikten sorumludur. |
| Madde 10 | Acentelik ve komisyonculuk yetki belgesi sahipleri, taşımacı yetki belgesi almadan kendi nam ve hesaplarına taşıma yapamaz ve yaptıramaz. Komisyoncu kendi namına eşya taşıtacaksa bunu bir müvekkil hesabına yapmak zorundadır. |
| Madde 11 | Düzenli eşya taşımaları, nakliyat ambarı ve kargo ücret tarifeleri Bakanlığa bildirilir; tarifeler işyerinde görülebilecek şekilde bulundurulur. Gidiş ve dönüşte aynı tarife uygulanır. |
Uluslararası Taşımalar (md. 12-16)
Kapsam (md. 12)
- Transit: Türkiye'ye girip karayoluyla geçen taşımalar
- Türkiye'ye demiryolu/denizyolu/havayoluyla gelip karayoluyla üçüncü ülkelere yapılan taşımalar
- Türkiye'den diğer ülkelere
- Diğer ülkelerden Türkiye'ye
Temel kurallar
- Uluslararası taşıma için uluslararası taşımacı yetki belgesi veya ikili/çok taraflı anlaşmalara göre izin verilmiş yabancı taşımacı gerekir
- Yabancı plakalı taşıtlar Türkiye sınırları içinde iki nokta arasında taşıma yapamaz (md. 13)
- Yabancı plakalı araçlardan geçiş ücreti alınır (md. 16); köprü/otoyol ücreti bunun dışındadır
- Zorunlu haller dışında yük sınır kapısına taşınıp orada aktarma/depolama yapılamaz (md. 14)
2 Eşya Taşımacılığı Yetki Belgeleri
Karayolu Taşıma Yönetmeliği md. 6'ya göre eşya, kargo ve ilgili faaliyetlerde verilen yetki belgeleri:
| Belge | Kapsam | Kime verilir |
|---|---|---|
| C1 | Yurtiçi ve/veya uluslararası eşya | Hususi taşımacılık yapacaklara |
| C2 | Yurtiçi ve/veya uluslararası eşya | Ticari amaçla taşıyanlara |
| C3 | Yurtiçi ve/veya uluslararası eşya | Ticari amaçla taşınma eşyası taşıyanlara |
| K1 | Yalnızca yurtiçi eşya | Ticari amaçla taşıyanlara |
| K2 | Yalnızca yurtiçi eşya | Hususi taşımacılık yapacaklara |
| K3 | Yalnızca yurtiçi eşya | Ticari amaçla taşınma eşyası taşıyanlara |
| L1 / L2 | Lojistik işletmeciliği | L1: yurtiçi; L2: yurtiçi ve/veya uluslararası |
| M1 / M2 | Tarifeli kargo işletmeciliği | M1: iliçi; M2: yurtiçi ve/veya uluslararası |
| N1 / N2 | Nakliyat ambarı işletmeciliği | N1: iliçi; N2: yurtiçi |
| P1 / P2 | Kurye işletmeciliği | İliçi veya komşu ilçeler arası |
| R1 / R2 | Taşıma işleri organizatörlüğü | R1: yurtiçi; R2: yurtiçi ve/veya uluslararası |
| G1 / G2 / G3 | Eşya / kargo acenteliği | G1: yurtiçi eşya; G2: yurtiçi ve/veya uluslararası eşya; G3: kargo (yurtiçi/uluslararası) |
| H1 / H2 | Taşıma işleri komisyonculuğu | H1: yurtiçi; H2: yurtiçi ve/veya uluslararası |
| T3 | Eşya terminali | Eşya terminali işletmecilerine |
- Kural: C belgeleri yurtiçi ve uluslararası, K belgeleri yalnızca yurtiçi taşımadır.
- Taşıt belgesine kaydedilmeyen taşıt faaliyette kullanılamaz; yetki belgesi kapsamı dışında faaliyet yapılamaz (md. 40/15, 17, 18).
- R türü ve taşıma işleri organizatörü yetki belgesi sahipleri, C1 veya K2 sahiplerine taşıma yaptıramaz (md. 40/11).
- G, F ve H türü yetki belgesi sahipleri kendi nam ve hesaplarına taşıma yapamaz (md. 40/10).
3 Taşıma Senedi, İrsaliye ve Taşıma Düzeni
Taşıma senedi (KTY md. 39)
Taşımacı, gönderen ve alıcının unvan, adres ve iletişim bilgileri, eşyanın cinsi ve miktarı, teslim alma ve teslim yeri, taşıma süresi, taşıma ücreti, taşımacının vergi kimlik no (gerçek kişide T.C. kimlik no).
Taşıma irsaliyesi
Malın cinsi ve miktarı, kimin tevdi ettiği, nereye ve kime gönderildiği, alınan nakliye ücreti, sürücünün adı soyadı, taşıtın plakası, seri ve sıra numarası, düzenleme tarihi.
Taşıtta bulundurulacaklar (yurtiçi eşya): mevzuata göre düzenlenmiş sevk irsaliyesinin 2 nüshası ile taşıma irsaliyesi ve taşıma senedinin birer nüshası.
- Uluslararası taşımada: uluslararası geçerliliği olan belgeler ile gümrük idarelerinin düzenlediği/onayladığı resmî belgeler kullanılır; taşıma senedi düzenleme ve sevk irsaliyesi bulundurma şartı aranmaz.
- Taşıma süresi taahhüdü: C2, C3, K1, K3, L, N, R belgeli taşımacılar teslim alma ve teslim noktası arasında makul bir süre taahhüt eder ve bu süre içinde teslim eder.
- Alıcı/gönderici kaydı: Gönderici ve alıcı bilgileri (ad, unvan, kimlik/vergi no, adres) tam ve doğru kaydedilir (md. 40/5).
- U-ETDS: Belirtilen belge türleri, eşyaya ait bilgileri taşıma başlayıncaya kadar Bakanlığın U-ETDS sistemine iletmek zorundadır (md. 40/6). Tehlikeli madde taşıyan C1 ve K2 sahipleri de kapsamdadır.
- Taşıma sözleşmesine uyma: Eşya taşımaları taşıma senetsiz yapılamaz; yetki belgesi sahipleri sözleşmeye uymakla yükümlüdür (md. 40/8).
- Posta gönderilerinin karayoluyla taşınması için ayrıca 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu kapsamında yetki belgesi gerekir.
4 Gönderen, Taşımacı ve Sorumluluk
Gönderenin yükümlülükleri (md. 45)
- Gönderiyi mevzuata uygun şekilde teslim etmek
- Eşyanın cinsi, miktarı, nitelikleri, istifleme şekli, kalkış/varış noktası, alıcı bilgileri ve kendi kimliğini tam ve doğru bildirmek
- Yasak (bulundurulması, satışı, sevki ve ticareti yasak) eşya göndermemek
- Taşıyanın yetki belgesi sahibi olup olmadığını kontrol etmek
- Taşımacının güvenlik tedbirlerine uymak
Gönderen bilgi vermezse taşımacı taşımayı yapmaz; yaparsa sorumluluk taşımacıya geçer.
Taşımacının sorumluluğu (md. 40/9)
- Eşyayı teslim aldığı andan teslim edene kadar: kayıp, zayi, hasar, çalınma, güvenlik, muhafaza ve korumadan sorumludur
- Eşyayı teslim aldığı şekilde muhafaza eder
- Zarar görenin tazminat hakkı saklıdır
- Kusursuz hizmet vermek zorundadır (md. 46)
Hasarlı teslim (md. 40/14)
Eşya hasar görmüşse alıcıya ayrıntılı bilgi verilir. İstenirse alıcı dışında bir tanığın katılımıyla eşya açılır, hasarın kapsamı gösterilir ve tutanakla tespit edilir. İtiraz yoksa teslim imzası alınarak teslim edilir. Şüphe veya ihbar halinde eşya, en yakın resmî güvenlik birimi görevlileri huzurunda kontrol ettirilebilir ve tutanak tutulur.
Beklenmedik haller (md. 40/12): Yol, hava, arıza veya kaza nedeniyle belirsiz bekleme veya varış için gerekli sürenin bir katından fazla bekleme gerekirse; taşımacı imkân varsa başka güzergâhtan taşımayı tamamlar, aksi halde eşyayı hareket noktasına geri getirir. Ek ücret istenemez.
5 CMR (Uluslararası Eşya Taşıma Sözleşmesi) - Temel Bilgiler
CMR: Eşyanın karayoluyla uluslararası taşınmasına ilişkin sözleşmeyi düzenleyen, 1956 tarihli Cenevre Sözleşmesidir. Taşıma sözleşmesinin yapıldığını ve eşyanın taşımacıya teslim alındığını gösteren CMR konşimentosu (taşıma senedi) düzenlenir.
- CMR konşimentosu 3 nüsha düzenlenir: gönderen, eşya ile birlikte seyreden (alıcı) ve taşımacı nüshaları.
- Taşımacı, eşyanın teslim alınmasından teslimine kadar kayıp ve hasardan sorumludur.
- Sorumluluk üst sınırı brüt ağırlığın kilogramı başına belirli bir SDR tutarıyla sınırlıdır.
- Türkiye bu sözleşmeye taraftır; uluslararası eşya taşımalarında sözleşme hükümleri ayrıca uygulanır.
Kaynak notu: CMR metni bu sayfanın resmî kaynakları arasında değildir; yukarıdakiler temel ilkelerdir. Ayrıntılı tutarlar ve süreler için sözleşme metnine bakınız.
6 Mesleki Yeterlilik Belgesi (SRC3 / SRC4)
| Belge | Kapsam |
|---|---|
| SRC1 | Uluslararası yolcu taşımacılığı |
| SRC2 | Yurtiçi yolcu taşımacılığı |
| SRC3 | Uluslararası eşya-kargo taşımacılığı |
| SRC4 | Yurtiçi eşya-kargo taşımacılığı |
| SRC Kurye | Yalnızca motosiklet veya motorlu bisikletle kurye taşımacılığı |
Belgenin özellikleri
- SRC3 sahibi SRC4'ü almış sayılır
- Belgeler süresiz düzenlenir
- Bakanlık, 5 yılda bir periyodik eğitim zorunluluğu getirebilir
- Ticari araç şoförlerinin SRC'si zorunludur (Kanun md. 5)
İptal ve yaş sınırı
- Sürücü 69 yaşından gün aldığında belge iptal edilir
- 66 yaşından gün alan sürücünün belgesi geçici geçersiz olur; sürücü sağlık raporu ve psiko-teknik rapor sunarsa yeniden geçerli olur (başvuru 66 yaşından 90 gün önce yapılabilir)
- 66 yaşını dolduran kişiye ilk defa SRC düzenlenmez
- Başkasına ait takograf sürücü kartı kullanılırsa kart sahibinin ve kullanan sürücünün SRC'si iptal edilir
- Belirli suçlardan adli sicil kaydı bulunduğunun tespiti halinde belge iptal edilir
Eğitim kuralları: Bir ders 50 dakikadır, ders arası 10 dakika; günlük program en az 3, en fazla 8 saattir. Bir derslikte en çok 30 kişi bulunur. Eğitime devam zorunludur; toplam ders saatinin 1/5'i kadar devamsızlık yapanın kaydı o dönem için silinir.
7 Yaptırımlar: İdari Para Cezaları
| Aykırılık (4925 sayılı Kanun md. 26) | İdari para cezası |
|---|---|
| Yetki belgesi almadan veya belge kapsamı dışında faaliyet | 17.000 - 170.000 TL |
| Yetki belgesi olduğu halde taşıtı yetki belgesine kaydettirmeden kullanma | 8.500 - 85.000 TL |
| Taşıma hizmetini kabul edilebilir neden olmadan yapmaktan kaçınma | 8.500 - 85.000 TL |
| Başka bir taşımacının taşımasını engelleme | 25.000 - 250.000 TL |
| Taşıma senetsiz eşya taşıma (md. 6/1) | 8.500 - 85.000 TL |
| Güvenlik ve çevre yükümlülüklerine aykırılık (md. 6/3-4) | 5.000 - 50.000 TL |
| Acente / komisyoncunun kendi adına taşıma yapması (md. 10) | 25.000 - 250.000 TL |
| Yabancı plakalı taşıtın Türkiye'de iki nokta arasında taşıması; anlaşma/izin/belge ihlalleri | 5.000 - 500.000 TL (taşıt sahibine veya şoförüne) |
| Mesleki yeterlilik belgesi olmadan faaliyet gösteren işletmeci | 8.500 - 85.000 TL |
| Mesleki yeterlilik belgesi olmadan taşıt kullanan şoför / işletmecisi | 3.500 - 35.000 TL / 8.500 - 85.000 TL |
| Denetimde istenen bilgi veya belgeyi ibraz etmeme | 3.000 - 30.000 TL |
- Cezalar tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir.
- Yabancı plakalı taşıtlarda ceza tahsil edilmeden taşıtın ülkeyi terk etmesine izin verilmez.
- Bazı cezalar aynı takvim yılında üçüncü ve sonraki tekrarda bir kat artırılır.
- Tutarlar Kanun metninin güncel (2025) halidir; güncel uygulama için Bakanlık duyurularına bakınız.
Uyarma sistemi: Karayolu Taşıma Yönetmeliği, yukarıdaki kural ihlallerinde yetki belgesi sahibine uyarma puanı verir. Örnek: taşıma senedi/irsaliye ve kayıt yükümlülüklerine aykırılık 5; eşya sorumluluğunu yerine getirmeme 10; R/G/F/H belge sahibinin kural dışı taşıma yaptırması 20; kendi adına taşıma yapan sözleşmeli taşıt sahibinin taşıdığı yetki belgesi sahibine 50; takograf sürücü kartı kuralını çiğnemek veya takograf manipülasyonu 75.
Önemli Hatırlatmalar
Taşıtta bulunması gerekenler:
- Taşıt kartı
- Taşıma senedi (1 nüsha) ve taşıma irsaliyesi (1 nüsha)
- Sevk irsaliyesi (2 nüsha)
- Sürücünün SRC belgesi
- Uluslararasında: CMR / TIR Karnesi vb. uluslararası belgeler
Hatırlanacaklar:
- Eşya taşıması taşıma senetsiz yapılamaz
- Yanlış/eksik beyanın sorumluluğu gönderene aittir
- Taşımacı eşyadan teslim alındığı andan teslime kadar sorumludur
- Yabancı plakalı taşıt Türkiye'de iki nokta arasında taşıma yapamaz
- Ceza puanı sorgusu: yılda en az 2 kez
- Periyodik eğitim: 5 yılda bir (Bakanlık isterse)
Sınavda Çıkabilecek Sorular
- C1, C2, C3, K1, K2 ve K3 yetki belgeleri neyi kapsar?
- Taşıma senedi ve taşıma irsaliyesinde hangi bilgiler bulunur?
- Gönderenin sorumlulukları nelerdir?
- Nakliyat ambarı ve kargo işletmecisi ne zamana kadar sorumludur?
- Yabancı plakalı taşıtlar Türkiye'de nasıl taşıma yapabilir?
- Tehlikeli yük taşıyanlar neden ayrıca izin almak zorundadır?
- Komisyoncu ve acente kendi adına taşıma yapabilir mi?
- Hasarlı teslimde yapılacak işlemler nelerdir?
- SRC3 ve SRC4 neleri kapsar?
- SRC belgesi hangi durumlarda iptal edilir?
- CMR belgesi kaç nüsha düzenlenir?
- Taşımacı şoförlerinin ceza puanını ne sıklıkla sorgular?
Konuyu bitirdin mi?Bu dersin deneme sınavıyla kendini dene.
Denemeyi çöz