Gümrük/Kaçakçılık Mevzuatı
Ders Hakkında
Bu ders, SRC-1 ve SRC-2 belgesi sahibi sürücülerin yolcu taşımacılığında bilmesi gereken gümrük kurallarını (4458 sayılı Gümrük Kanunu) ve kaçakçılık suçlarını (5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu) resmî mevzuat metinlerine göre öğretmeyi amaçlamaktadır. Müfredatta gümrük konuları SRC-1 programında yer alır; SRC-2 programında yalnızca kaçakçılıkla mücadele işlenir (4. ve 5. bölümler).
Ders Bölümleri
1 4458 Sayılı Gümrük Kanunu: Temel Kavramlar
Gümrük Kanunu (4458): Türkiye Gümrük Bölgesine giren ve çıkan eşyaya ve taşıt araçlarına uygulanacak gümrük kurallarını belirler (md. 1). Gümrük Bölgesi; Türkiye topraklarını, kara sularını, iç suları ve hava sahasını kapsar (md. 2).
Giriş ve çıkış (md. 33-34)
- Giriş ve çıkış gümrük kapılarından yapılır; kapılar arasında belirlenen yollar izlenmek zorundadır
- Giren ve çıkan taşıtlar gümrük gözetimine tabidir
- Karayoluyla gelen taşıta, denetim bitmeden veya gümrük idaresinin izni olmadan yük ve yolcu alınıp verilemez ve taşıt yoluna devam edemez
- Sınırdaki yetkili olmayan gümrük idaresine gelen eşya, gözetim altında yetkili idareye götürülmezse geri çevrilir
Eşya (md. 36-37, 45)
- Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen eşya, girişinden itibaren gümrük gözetimine tabidir
- Eşya, getiren kişi tarafından gecikmeksizin belirlenen gümrük idaresine veya gümrükçe uygun görülen yere götürülür
- Eşya, taşıttan gümrük idaresinin izni ile boşaltılır veya aktarılır (kaçınılmaz tehlikede izin aranmaz, en yakın idare haberdar edilir)
- Gümrük, muayene için boşaltma ve kapların açılmasını isteyebilir; eşya konulduğu ilk yerden gümrük izni olmadan kaldırılamaz
2 Gümrük Beyanı
Gümrük beyanı (md. 58-59): Bir gümrük rejimine tabi tutulmak istenen eşya, o rejime uygun şekilde yetkili gümrük idaresine beyan edilir.
Beyan şu yollarla yapılabilir (md. 59):
- Yazılı olarak (gümrük beyannamesi ile)
- Bilgisayar veri işleme tekniği yoluyla
- Sözlü olarak (yolcu eşyası gibi hallerde)
- Eşya sahibinin eşyayı rejime tabi tutma isteğini ifade ettiği herhangi bir tasarruf yoluyla
Beyana aykırı eşya: Yolcuların beyanlarına aykırı olarak üzerlerinde, eşyaları arasında veya taşıma araçlarında çıkan eşya ticari mahiyette ise veya ithali/ihracı yasak ise, Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu md. 3 hükümleri uygulanır (5607, md. 6/4). Gümrük Kanunu md. 54 uyarınca gümrük kontrolüne tabi tutulmadan getirilen eşyaya da Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu uygulanır.
Saklama süresi (md. 13): Gümrük işlemleriyle ilgili belge ve bilgiler gümrük kontrolü amacıyla 5 yıl saklanır.
3 Özet Beyan, Gümrüğe Sunma, Rejimler, Antrepo ve Hatlar
Özet beyan (md. 35/A-B): Gümrük bölgesine getirilen eşya ve taşıyıcıya ilişkin bilgileri içeren beyandır; veri işleme tekniğiyle hazırlanır. Eşyayı getiren veya sorumluluğu üstlenen kişi verir; eşya Türkiye Gümrük Bölgesine getirilmeden önce giriş gümrük idaresine verilir (ibraz süresi yönetmelikle belirlenir).
Eşyanın gümrüğe sunulması ve süreler (md. 46)
Özet beyan verildiği tarihten itibaren eşya için gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım belirlenmeli ve işlemler şu sürede tamamlanmalıdır:
| Taşıma yolu | Süre |
|---|---|
| Denizyolu | 45 gün |
| Kara ve hava yolu (diğer yollar) | 20 gün |
Gümrük rejimleri (8 adet)
- Serbest dolaşıma giriş
- Transit
- Gümrük antrepo
- Dahilde işleme
- Gümrük kontrolü altında işleme
- Geçici ithalat
- Hariçte işleme
- İhracat
"İmalat rejimi" diye bir gümrük rejimi yoktur.
Elleçleme (md. 3)
Gümrük gözetimindeki eşyanın asli niteliği değiştirilmeden istiflenmesi, yerinin değiştirilmesi, büyük kaplardan küçük kaplara aktarılması, havalandırılması, karıştırılması gibi işlemlere tabi tutulmasıdır.
Supalan işlemi
Kamyon üstünde yapılan işlemlerdir.
Antrepo
Vergileri ödenene kadar eşyanın saklandığı depolardır (md. 94 ve devamı).
| Tür | Açıklama |
|---|---|
| Genel antrepo | Herkesin eşyasının konulabildiği antrepo; A, B ve F tipi |
| Özel antrepo | Yalnız işletmecinin eşyasının konulduğu antrepo; C, D ve E tipi. Fuar ve sergi yerleri özel antrepo sayılır |
Sayım eksiği (md. 236/1): Antrepoda sayımda eksik çıkan eşyanın vergilerinin yanı sıra gümrüklenmiş değerinin 2 katı idari para cezası verilir. (A–F tip ayrımı kanunda değil, yönetmelik/Bakanlık düzenlemesindedir.)
Gümrükte hatlar
| Hat | Uygulama |
|---|---|
| Kırmızı | Fiziki muayene + belge kontrolü |
| Sarı | Fiziki muayene yok; belge ve beyannameler incelenir |
| Mavi | Belgeler sonradan kontrol edilir |
| Yeşil | Belge kontrolü veya fiziki muayene yapılmaz (yolcu salonları) |
4 Transit Rejimi
Transit rejimi (md. 84): İthalat vergilerine tabi olmayan, serbest dolaşıma girmemiş eşyanın (ve ihracat işlemleri tamamlanmış eşyanın) gümrük gözetimi altında Türkiye Gümrük Bölgesi içindeki bir noktadan diğerine taşınması.
Taşıma şu belgelerden biri kapsamında yapılır (md. 84/3):
- Transit rejimi beyanı
- TIR karnesi
- Transit belgesi olarak kullanılan ATA karnesi
- NATO Kuvvetlerin Statüsü kapsamındaki form 302
- Posta yoluyla (posta kolileri dahil)
- Demiryolunda CIM taşıma belgesi; büyük konteynerde TR Transfer Notu; hava ve denizyolunda eşya manifestosu
Rejimin bitişi
- Eşya ve belgeler varış gümrük idaresine sunulduğunda rejim sona erer
- Hareket ve varış idaresinin bilgileri karşılaştırılıp sorun yoksa rejim ibra edilir
Asıl sorumlu ve taşıyıcı (md. 86)
- Asıl sorumlu eşyayı öngörülen sürede, kimlik tespiti için alınan önlemlere uyarak varış idaresine sağlam ve noksansız sunmakla yükümlüdür
- Eşyanın transit rejimine göre taşındığını bilerek kabul eden taşıyıcı da aynı yükümlülüktedir
- Transit eşyası için tahakkuk edebilecek vergiler adına teminat verilmesi zorunludur (md. 85; bazı istisnalar vardır)
Yolda arıza (md. 92): Transit eşya taşıyan taşıt beklenmeyen haller veya mücbir sebeple yoluna devam edemezse durum gecikmeksizin en yakın gümrük idaresine bildirilir. Eşyanın başka taşıta aktarılması gümrük gözetiminde yapılır ve tutanakla belgelenir. Mücbir sebeple telef veya kayıp kanıtlanırsa gümrük vergileri aranmaz.
5 5607 Sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu: Suçlar ve Cezalar
5607 sayılı Kanun (21/3/2007): Kaçakçılık fiillerini ve yaptırımlarını, kaçakçılığı önleme, izleme ve araştırma usul ve esaslarını belirler. Kanuna göre kaçakçılık fiilleri suçtur (md. 3).
| Fiil (md. 3) | Ceza |
|---|---|
| Eşyayı gümrük işlemlerine tabi tutmaksızın ülkeye sokmak (gümrük kapıları dışından sokulursa ceza 1/3 - 1/2 artırılır) | 1 - 5 yıl hapis ve 10.000 güne kadar adli para cezası |
| Eşyayı aldatıcı işlem ve davranışlarla vergi ödemeden ülkeye sokmak | 2 - 5 yıl hapis ve 10.000 güne kadar adli para |
| Transit rejimi kapsamındaki eşyayı, rejim hükümlerine aykırı olarak gümrük bölgesinde bırakmak | 1 - 3 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para |
| Geçici ithalat / dahilde işleme eşyasını hile ile yurt dışına çıkarmış gibi göstermek | 1 - 3 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para |
| Özel kanunlar gereği vergiden muaf ithal edilen eşyayı ithal amacı dışında kullanmak, satmak, devretmek veya bilerek satın almak (md. 3/6) | 6 ay - 2 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para |
| Kaçak olduğunu bilerek ve ticari amaçla satın almak, satışa arz etmek, satmak, taşımak veya saklamak | 1 - 3 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para |
| İthali yasak eşyayı ülkeye sokmak (veya bilerek taşımak/saklamak) | 2 - 6 yıl hapis ve 20.000 güne kadar adli para |
| İhracı yasak eşyayı ülkeden çıkarmak | 1 - 3 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para |
- Konu eşyanın akaryakıt, tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, etil alkol, metanol veya alkollü içki olması halinde cezalar yarısından iki katına kadar artırılır (en az 3 yıl).
- Eşya Devletin güvenliğini bozacak veya çevre/toplum sağlığını tehdit edecek nitelikteyse hapis cezası 10 yıldan az olamaz (md. 4/7).
- Suçun örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi cezayı 2 kat, 3 veya daha fazla kişi tarafından işlenmesi yarı oranında artırır; meslek ve sanatın kolaylığından yararlanılması halinde yarı oranında artırılır.
- Teşebbüs aşamasında kalan fiiller de tamamlanmış gibi cezalandırılır (md. 3/22).
Etkin pişmanlık (md. 5): Resmî makamlar haber almadan önce fiili, diğer failleri ve kaçak eşyanın yerini bildiren ve bu bilginin yakalamayı/ele geçirmeyi sağladığı kişi cezalandırılmaz. Ayrıca suç konusu eşyanın gümrüklenmiş değerinin 2 katı kadar para Hazineye ödenirse, soruşturma evresi bitene kadar ceza yarıya, kovuşturma evresinde hükme kadar üçte bire iner (örgüt faaliyeti ve mükerrirlerde uygulanmaz).
6 Arama, El Koyma ve Taşıtın Müsaderesi
Arama (md. 9)
- Gümrük salonları ve gümrük kapılarında kuşku duyulan kişilerin üzeri, eşyası, yükleri ve araçları gümrük görevlilerince aranabilir; kaçak eşyaya derhal el konulur
- Gümrük bölgesine, belirlenen kapı ve yollar dışındaki yerlerden girmek, çıkmak veya geçmek yasaktır; rastlanan kişi ve taşıtlar durdurulup aranır
- Diğer aramalar ve el koymalar Ceza Muhakemesi Kanununa göre yapılır
Taşıta el koyma ve müsadere (md. 10, 13)
- Suçun işlenmesinde kullanılan taşıtlara el konulur
- Taşıt Türkiye'de sicile kayıtlı değilse veya suç tekrar işlenirse alıkonulur; sahibi taşıtın değeri kadar teminatı 30 gün içinde gümrük idaresine teslim ederse iade edilir
- El konulup teminatsız bırakılan taşıt, tebligattan itibaren 90 gün içinde teslim alınmazsa tasfiye edilir
- Taşıtın müsaderesi için şu şartlardan biri gerekir: gizli tertibat içinde saklama; kaçak eşyanın taşıtın yüküne göre tamamını/ağırlıklı bölümünü oluşturması veya naklinin bu aracı gerektirmesi; eşyanın girişi/çıkışı yasak veya toplum-çevre sağlığına zararlı olması
Sürücü için sonuç: Taşıtınızdaki yükün beyanla ve belgelerle birebir uyuştuğundan emin olun. Gizli bölme, belgede olmayan eşya ya da tanımadığınız kişilerin paketleri hem sizin hem işletmenin taşıtını kaybetmesine ve hapis cezasına yol açabilir.
7 Yolcu Taşımacılığında Sürücü İçin Kurallar
- Yolcu ve bagaj; sınır kapısında araçtan indirilip gümrük kontrolünden geçirilir. Gümrük kontrolü bitmeden araca yolcu alınıp verilemez.
- Yolcuların beyanına aykırı çıkan ticari mahiyetteki veya yasak eşya için Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu md. 3 uygulanır.
- Yolcu bagajında patlayıcı, yanıcı, parlayıcı, zehirli, bulaşıcı ve radyoaktif eşya taşınamaz (Karayolu Taşıma Yönetmeliği md. 38).
- Yolcu beraberinde olmayan ticari eşya ve kargo yolcu taşıtıyla taşınamaz (KTY md. 38/5).
- Kaçak eşya şüphesi veya ihbar halinde en yakın resmî güvenlik birimine/gümrük idaresine haber verin; eşya yetkililer huzurunda kontrol ettirilir ve tutanak düzenlenir.
Not: Seyahat evrakı, vize ve pasaport kuralları ile yolcu eşyasına ilişkin muafiyet limitleri bu sayfanın resmî kaynakları arasında değildir; güncel limitler için Ticaret Bakanlığı Gümrük duyurularına bakınız.
Önemli Hatırlatmalar
Gümrükte
- Giriş-çıkış yalnızca gümrük kapılarından
- Denetim bitmeden yolcu/yük alınıp verilemez
- Beyana aykırı ticari/yasak eşya = kaçakçılık
- Transit eşya arızada en yakın gümrüğe bildirilir
Kaçakçılıkta
- İzinsiz sokulan eşya: 1-5 yıl hapis
- İthali yasak eşya: 2-6 yıl hapis
- Örgüt faaliyetinde ceza 2 kat
- Teşebbüs tamamlanmış gibi cezalanır
- Taşıt, gizli tertibat vb. hallerde müsadere edilir
Sınavda Çıkabilecek Sorular
- Gümrük Bölgesi nedir ve neleri kapsar?
- Gümrük beyanı hangi yollarla yapılır? Antrepoda sayım eksiği çıkarsa ne ceza verilir?
- Transit rejimi nedir, hangi belgelerle yürütülür?
- Yolcunun beyanına aykırı eşya çıkarsa ne olur?
- Kaçakçılık suçlarında hapis cezaları nelerdir?
- Hangi hallerde ceza artırılır?
- Etkin pişmanlık nedir?
- Taşıt hangi hallerde müsadere edilir?
Konuyu bitirdin mi?Bu dersin deneme sınavıyla kendini dene.
Denemeyi çöz